Wie een uniek stuk motorcrossgeschiedenis wil, houdt best de Autumn Stafford Sale van Bonhams op 10 en 11 oktober in het oog. Daar gaat een eenmalige ADB Avenger/PBH Scott onder de hamer: een Britse viertakter die teruggaat op het laatste crossontwerp van ATK-bedenker Horst Leitner, geschat op minder dan 10.000 euro.
In diezelfde veiling staan ook een ex-Steve McQueen Husqvarna, de kampioensmotor van Johnny Cecotto en een Italjet uit de collectie van John Surtees.
Kavel 398 is een ADB Avenger/PBH Scott met een 560cc Rotax-viertaktmotor van rond 1990. Horst Leitner, de Oostenrijkse ingenieur en racer achter ATK, verliet het merk na succesvolle jaren tachtig in de VS en richtte het ontwerpbureau AMP Research op. De Britse bouwondernemer en motorcrossfan Mike George wilde onder de naam PBH een competitieve Britse viertaktcrosser bouwen en liet AMP Research een prototype ontwerpen.
Die PBH Scott, met een kokerframe in chroommolybdeen, een liggende achterschokdemper, een anti-kettingspanningssysteem en een uitzonderlijk smal chassis, werd Leitners laatste crossontwerp. Er werden maar weinig exemplaren gebouwd voor het project stopte. Ken Wilkes, voormalig topman van ATK, kocht daarop de resterende frames en onderdelen op voor zijn nieuwe bedrijf American Dirt Bike (ADB). Hij combineerde ze met Rotax-eencilinderviertakten en van ATK afgeleide onderdelen tot de ADB Avenger, waarvan er naar verluidt niet meer dan tien gebouwd werden.
Britse eenling
De machine in Stafford is geen van die Amerikaanse Avengers. Ze werd in de jaren negentig in Groot-Brittannië opgebouwd door Danny Wyse, wiens familie ATK in het Verenigd Koninkrijk importeerde en de resterende PBH Scott-onderdelen had overgenomen. Toen Wilkes Europese vertegenwoordiging zocht, leverde hij de familie Wyse een Avenger-ombouwkit. Daarmee werd een origineel PBH Scott-frame aangepast en uitgerust met een 560cc Rotax in CCM-specificatie. Danny’s broer Vince Wyse reed er vervolgens mee in enkele wedstrijden van het Britse viertaktkampioenschap.
Het resultaat is in feite een eenmalige Britse ontwikkelingsmachine die twee korte maar belangrijke hoofdstukken uit de viertaktcross verbindt. Opvallend detail voor de kenner: de voorvork komt van WP. De schatting bedraagt 5.000 tot 8.000 pond (ca. 5.800 tot 9.300 euro). Wie de volledige geschiedenis wil kennen, vindt op het YouTubekanaal 999Lazer een uitgebreide documentaire over deze motor.
Ex-Steve McQueen Husqvarna
Het meeste bekijks zal wellicht naar kavel 223 gaan: de ex-Steve McQueen Husqvarna 250cc crosser uit 1972. De Amerikaanse fikmster was een groot offroadfanaat, ontmoette onder anderen Joël Robert en reed in de film On Any Sunday (1971) samen met Malcolm Smith op Husqvarna. De Husky wordt zonder minimumprijs geveild, met een schatting van 30.000 tot 50.000 pond (ca. 35.000 tot 58.000 euro).
Husqvarna-importeur Edison Dye factureerde de motor op 6 juni 1972 aan Bud Ekins, via het productiehuis van McQueen. Ekins was een goede vriend van McQueen en wijdde hem in in het offroadracen. Als stuntrijder nam hij in The Great Escape (1963) de beroemde sprong over het prikkeldraad voor zijn rekening, en later zat hij mee achter het stuur van de Mustang in de achtervolgingsscène van Bullitt.
Ekins was vóór zijn filmcarrière zelf een topcoureur. In de jaren vijftig was hij een van de eerste Amerikanen die in Europa het WK motorcross reden, en in 1964 stonden hij en McQueen samen in het Amerikaanse team op de ISDT in Oost-Duitsland. Of McQueen zelf met deze Husky reed, is niet bekend: de bijhorende documenten zitten in een privécollectie en worden niet mee verkocht. Bonhams laat die inschatting uitdrukkelijk aan de bieders.
De motor werd gebouwd voor de Amerikaanse markt, is ogenschijnlijk nooit gerestaureerd en draagt ‘G.P. Winning Replica’-stickers met de handtekening van Heikki Mikkola. Na een periode van stilstand moet hij wel opnieuw rijklaar gemaakt of gerestaureerd worden.
Van Cecotto tot Surtees
Op papier zou kavel 237 het meeste moeten opbrengen: de ex-fabrieks-Yamaha OW31 waarmee Johnny Cecotto in 1978 wereldkampioen werd in de Formula 750, geschat op 220.000 tot 300.000 pond (ca. 260.000 tot 350.000 euro). De machine komt uit de collectie van de familie Cecotto. De Venezolaan is een van de grote multitalenten uit de motorsport: in 1975 werd hij met Yamaha wereldkampioen 350cc, later bewees hij ook op vier wielen zijn klasse, onder meer in de Formule 2, de Formule 1 en het toerwagenracen.
Ook de familie van John Surtees brengt machines onder de hamer. Surtees werd zevenmaal wereldkampioen in het wegrace en in 1964 met Ferrari wereldkampioen Formule 1. Hij is nog altijd de enige die zowel in de 500cc als in de Formule 1 de wereldtitel pakte.
Uit zijn familiecollectie komt ook een echt koopje: een Italjet 50cc Cross van rond 1972, geschat op 230 tot 470 euro. Italjet werd in 1959 opgericht door Leopoldo Tartarini, voormalig Italiaans wegracekampioen en ontwerper die onder meer de Ducati Darmah vormgaf. Met crossertjes als dit maakten talloze jonge rijders kennis met de motorfiets. De vroege geschiedenis van deze Italjet is onbekend, maar een Ajax Amsterdam-sticker met het klassieke clublogo op het achterspatbord wijst misschien op een Nederlands verleden. Het crossertje lijkt grotendeels compleet en bij het catalogiseren draaide de motor nog rond. De mechanische staat is wel onbekend.
Verder staan er nog heel wat andere interessante machines in de catalogus, zoals een ex-fabrieksmachine van Scott, een 498cc uit 1926 die aan de Isle of Man TT deelnam, en de Yamaha TZ700 tweetakt vier-in-lijn die tweede werd in de allereerste 8 Uren van Suzuka. Alle kavels vind je op de site van Bonhams. De veiling vindt plaats op zaterdag 10 en zondag 11 oktober, vanaf 12.00 uur (onze tijd).
Tekst: Tom Jacobs
Foto’s: Bonhams
